tritiyopadeshah

तॄतीयोपदेशः

tṝtīyopadeśaḥ

third chapter

सशैलवनधात्रीणां यथाधारोऽहिनायकः ।
सर्वेषां योगतन्त्राणां तथाधारो हि कुण्डली ॥१॥

सुप्ता गुरुप्रसादेन यदा जागर्ति कुण्डली ।
तदा सर्वाणि पद्मानि भिद्यन्ते ग्रन्थयोऽपि च ॥२॥

प्राणस्य शून्यपदवी तदा राजपथायते ।
तदा चित्तं निरालम्बं तदा कालस्य वञ्चनम् ॥३॥

सुषुम्णा शून्यपदवी ब्रह्मरन्ध्रः महापथः ।
श्मशानं शाम्भवी मध्यमार्गश् चेत्य् एकवाचकाः ॥४॥

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन प्रबोधयितुम् ईश्वरीम् ।
ब्रह्मद्वारमुखे सुप्तां मुद्राभ्यासं समाचरेत् ॥५॥

महामुद्रा महाबन्धो महावेधश् च खेचरी ।
उड्डीयानं मूलबन्धश् च बन्धो जालन्धराभिधः ॥६॥

करणी विपरीताख्या वज्रोली शक्तिचालनम् ।
इदं हि मुद्रादशकं जरामरणनाशनम् ॥७॥

आदिनाथोदितं दिव्यम् अष्टैश्वर्यप्रदायकम् ।
वल्लभं सर्वसिद्धानां दुर्लभं मरुताम् अपि ॥८॥

गोपनीयं प्रयत्नेन यथा रत्नकरण्डकम् ।
कस्यचिन् नैव वक्तव्यं कुलस्त्रीसुरतं यथा ॥९॥

अथ महामुद्रा
पादमूलेन वामेन योनिं सम्पीड्य दक्षिणाम् ।
प्रसारितं पदं कृत्वा कराभ्यां धारयेद् दृढम् ॥१०॥

कण्ठे बन्धं समारोप्य धारयेद् वायुम् ऊर्ध्वतः ।
यथा दण्डहतः सर्पो दण्डाकारः प्रजायते ॥११॥

ऋज्वीभूता तथा शक्तिः कुण्डली सहसा भवेत् ।
तदा सा मरणावस्था जायते द्विपुटाश्रया ॥१२॥

ततः शनैः शनैर् एव रेचयेन् नैव वेगतः ।
महामुद्रां च तेनैव वदन्ति विबुधोत्तमाः ॥१३॥

इयं खलु महामुद्रा महासिद्धैः प्रदर्शिता ।
महाक्लेशादयो दोषाः क्षीयन्ते मरणादयः ।
महामुद्रां च तेनैव वदन्ति विबुधोत्तमाः ॥१४॥

चन्द्राङ्गे तु समभ्यस्य सूर्याङ्गे पुनर् अभ्यसेत् ।
यावत्तुल्या भवेत् सङ्ख्या ततो मुद्रां विसर्जयेत् ॥१५॥

न हि पथ्यम् अपथ्यं वा रसाः सर्वेऽपि नीरसाः ।
अपि भुक्तं विषं घोरं पीयूषम् अपि जीर्यति ॥१६॥

क्षयकुष्ठगुदावर्तगुल्माजीर्णपुरोगमाः ।
तस्य दोषाः क्षयं यान्ति महामुद्रां तु योऽभ्यसेत् ॥१७॥

कथितेयं महामुद्रा महासिद्धिकरा नृणाम् ।
गोपनीया प्रयत्नेन न देया यस्य कस्यचित् ॥१८॥

अथ महाबन्धः
पार्ष्णिं वामस्य पादस्य योनिस्थाने नियोजयेत् ।
वामोरूपरि संस्थाप्य दक्षिणं चरणं तथा ॥१९॥

पूरयित्वा ततो वायुं हृदये चुबुकं दृढम् ।
निष्पीड्यं वायुम् आकुञ्च्य मनोमध्ये नियोजयेत् ॥२०॥

धारयित्वा यथाशक्ति रेचयेद् अनिलं शनैः ।
सव्याङ्गे तु समभ्यस्य दक्षाङ्गे पुनर् अभ्यसेत् ॥२१॥

मतम् अत्र तु केषांचित् कण्ठबन्धं विवर्जयेत् ।
राजदन्तस्थजिह्वाया बन्धः शस्तो भवेद् इति ॥२२॥

अयं तु सर्वनाडीनाम् ऊर्ध्वं गतिनिरोधकः ।
अयं खलु महाबन्धो महासिद्धिप्रदायकः ॥२३॥

कालपाशमहाबन्धविमोचनविचक्षणः ।
त्रिवेणीसङ्गमं धत्ते केदारं प्रापयेन् मनः ॥२४॥

रूपलावण्यसम्पन्ना यथा स्त्री पुरुषं विना ।
महामुद्रामहाबन्धौ निष्फलौ वेधवर्जितौ ॥२५॥

अथ महावेधः
महाबन्धस्थितो योगी कृत्वा पूरकम् एकधीः ।
वायूनां गतिम् आवृत्य निभृतं कण्ठमुद्रया ॥२६॥

समहस्तयुगो भूमौ स्फिचौ सनाडयेच् छनैः ।
पुटद्वयम् अतिक्रम्य वायुः स्फुरति मध्यगः ॥२७॥

सोमसूर्याग्निसम्बन्धो जायते चामृताय वै ।
मृतावस्था समुत्पन्ना ततो वायुं विरेचयेत् ॥२८॥

महावेधोऽयम् अभ्यासान् महासिद्धिप्रदायकः ।
वलीपलितवेपघ्नः सेव्यते साधकोत्तमैः ॥२९॥

एतत् त्रयं महागुह्यं जरामृत्युविनाशनम् ।
वह्निवृद्धिकरं चैव ह्य् अणिमादिगुणप्रदम् ॥३०॥

अष्टधा क्रियते चैव यामे यामे दिने दिने ।
पुण्यसंभारसन्धाय पापौघभिदुरं सदा ।
सम्यक्शिक्षावताम् एवं स्वल्पं प्रथमसाधनम् ॥३१॥

अथ खेचरी
कपालकुहरे जिह्वा प्रविष्टा विपरीतगा ।
भ्रुवोर् अन्तर्गता दृष्टिर् मुद्रा भवति खेचरी ॥३२॥

छेदनचालनदोहैः कलां क्रमेणाथ वर्धयेत् तावत् ।
सा यावद् भ्रूमध्यं स्पृशति तदा खेचरीसिद्धिः ॥३३॥

स्नुहीपत्रनिभं शस्त्रं सुतीक्ष्णं स्निग्धनिर्मलम् ।
समादाय ततस् तेन रोममात्रं समुच्छिनेत् ॥३४॥

ततः सैन्धवपथ्याभ्यां चूर्णिताभ्यां प्रघर्षयेत् ।
पुनः सप्तदिने प्राप्ते रोममात्रं समुच्छिनेत् ॥३५॥

एवं क्रमेण षण्मासं नित्यं युक्तः समाचरेत् ।
षण्मासाद् रसनामूलशिराबन्धः प्रणश्यति ॥३६॥

कलां पराङ्मुखीं कृत्वा त्रिपथे परियोजयेत् ।
सा भवेत् खेचरी मुद्रा व्योमचक्रं तद् उच्यते ॥३७॥

रसनाम् ऊर्ध्वगां कृत्वा क्षणार्धम् अपि तिष्ठति ।
विषैर् विमुच्यते योगी व्याधिमृत्युजरादिभिः ॥३८॥

न रोगो मरणं तन्द्रा न निद्रा न क्षुधा तृषा ।
न च मूर्च्छा भवेत् तस्य यो मुद्रां वेत्ति खेचरीम् ॥३९॥

पीड्यते न स रोगेण लिप्यते न च कर्मणा ।
बाध्यते न स कालेन यो मुद्रां वेत्ति खेचरीम् ॥४०॥

चित्तं चरति खे यस्माज् जिह्वा चरति खे गता ।
तेनैषा खेचरी नाम मुद्रा सिद्धैर् निरूपिता ॥४१॥

खेचर्या मुद्रितं येन विवरं लम्बिकोर्ध्वतः ।
न तस्य क्षरते बिन्दुः कामिन्याः श्लेषितस्य च ॥४२॥

चलितोऽपि यदा बिन्दुः सम्प्राप्तो योनिमण्डलम् ।
व्रजत्य् ऊर्ध्वं हृतः शक्त्या निबद्धो योनिमुद्रया ॥४३॥

ऊर्ध्वजिह्वः स्थिरो भूत्वा सोमपानं करोति यः ।
मासार्धेन न सन्देहो मृत्युं जयति योगवित् ॥४४॥

नित्यं सोमकलापूर्णं शरीरं यस्य योगिनः ।
तक्षकेणापि दष्टस्य विषं तस्य न सर्पति ॥४५॥

इन्धनानि यथा वह्निस् तैलवर्ति च दीपकः ।
तथा सोमकलापूर्णं देही देहं न मुञ्चति ॥४६॥

गोमांसं भक्षयेन् नित्यं पिबेद् अमरवारुणीम् ।
कुलीनं तम् अहं मन्ये चेतरे कुलघातकाः ॥४७॥

गोशब्देनोदिता जिह्वा तत् प्रवेशो हि तालुनि ।
गोमांसभक्षणं तत् तु महापातकनाशनम् ॥४८॥

जिह्वाप्रवेशसम्भूतवह्निनोत्पादितः खलु ।
चन्द्रात् स्रवति यः सारः सा स्याद् अमरवारुणी ॥४९॥

चुम्बन्ती यदि लम्बिकाग्रम् अनिशं जिह्वारसस्यन्दिनी
सक्षारा कटुकाम्लदुग्धसदृशी मध्वाज्यतुल्या तथा ।
व्याधीनां हरणं जरान्तकरणं शस्त्रागमोदीरणं
तस्य स्याद् अमरत्वम् अष्टगुणितं सिद्धाङ्गनाकर्षणम् ॥५०॥

मूर्ध्नः षोडशपत्रपद्मगलितं प्राणाद् अवाप्तं हठाद्
ऊर्द्व्हास्यो रसनां नियम्य विवरे शक्तिं परां चिन्तयन् ।
उत्कल्लोलकलाजलं च विमलं धारामयं यः पिबेन्
निर्व्याधिः स मृणालकोमलवपुर् योगी चिरं जीवति ॥५१॥

यत् प्रालेयं प्रहितसुषिरं मेरुमूर्धान्तरस्थं
तस्मिंस् तत्त्वं प्रवदति सुधीस् तन्मुखं निम्नगानाम् ।
चन्द्रात् सारः स्रवति वपुषस् तेन मृत्युर् नराणां
तद् बध्नीयात् सुकरणम् अधो नान्यथा कायसिद्धिः ॥५२॥

सुषिरं ज्ञानजनकं पञ्चस्रोतःसमन्वितम् ।
तिष्ठते खेचरी मुद्रा तस्मिन् शून्ये निरञ्जने ॥५३॥

एकं सृष्टिमयं बीजम् एका मुद्रा च खेचरी ।
एको देवो निरालम्ब एकावस्था मनोन्मनी ॥५४॥

अथ उड्डीयानबन्धः
बद्धो येन सुषुम्णायां प्राणस् तूड्डीयते यतः ।
तस्माद् उड्डीयनाख्योऽयं योगिभिः समुदाहृतः ॥५५॥

उड्डीनं कुरुते यस्माद् अविश्रान्तं महाखगः ।
उड्डीयानं तद् एव स्यात् तव बन्धोऽभिधीयते ॥५६॥

उदरे पश्चिमं तानं नाभेर् ऊर्ध्वं च कारयेत् ।
उड्डीयानो ह्य् असौ बन्धो मृत्युमातङ्गकेसरी ॥५७॥

उड्डीयानं तु सहजं गुरुणा कथितं सदा ।
अभ्यसेत् सततं यस् तु वृद्धोऽपि तरुणायते ॥५८॥

नाभेर् ऊर्ध्वम् अधश् चापि तानं कुर्यात् प्रयत्नतः ।
षण्मासम् अभ्यसेन् मृत्युं जयत्य् एव न संशयः ॥५९॥

सर्वेषाम् एव बन्धानां उत्तमो ह्य् उड्डीयानकः ।
उड्डियाने दृढे बन्धे मुक्तिः स्वाभाविकी भवेत् ॥६०॥

अथ मूलबन्धः
पार्ष्णिभागेन सम्पीड्य योनिम् आकुञ्चयेद् गुदम् ।
अपानम् ऊर्ध्वम् आकृष्य मूलबन्धोऽभिधीयते ॥६१॥

अधोगतिम् अपानं वा ऊर्ध्वगं कुरुते बलात् ।
आकुञ्चनेन तं प्राहुर् मूलबन्धं हि योगिनः ॥६२॥

गुदं पार्ष्ण्या तु सम्पीड्य वायुम् आकुञ्चयेद् बलात् ।
वारं वारं यथा चोर्ध्वं समायाति समीरणः ॥६३॥

प्राणापानौ नादबिन्दू मूलबन्धेन चैकताम् ।
गत्वा योगस्य संसिद्धिं यच्छतो नात्र संशयः ॥६४॥

अपानप्राणयोर् ऐक्यं क्षयो मूत्रपुरीषयोः ।
युवा भवति वृद्धोऽपि सततं मूलबन्धनात् ॥६५॥

अपान ऊर्ध्वगे जाते प्रयाते वह्निमण्डलम् ।
तदानलशिखा दीर्घा जायते वायुनाहता ॥६६॥

ततो यातो वह्न्यपानौ प्राणम् उष्णस्वरूपकम् ।
तेनात्यन्तप्रदीप्तस् तु ज्वलनो देहजस् तथा ॥६७॥

तेन कुण्डलिनी सुप्ता सन्तप्ता सम्प्रबुध्यते ।
दण्डाहता भुजङ्गीव निश्वस्य ऋजुतां व्रजेत् ॥६८॥

बिलं प्रविष्टेव ततो ब्रह्मनाड्यं तरं व्रजेत् ।
तस्मान् नित्यं मूलबन्धः कर्तव्यो योगिभिः सदा ॥६९॥

अथ जलन्धरबन्धः
कण्ठम् आकुञ्च्य हृदये स्थापयेच् चिबुकं दृढम् ।
बन्धो जालन्धराख्योऽयं जरामृत्युविनाशकः ॥७०॥

बध्नाति हि सिराजालम् अधोगामि नभोजलम् ।
ततो जालन्धरो बन्धः कण्ठदुःखौघनाशनः ॥७१॥

जालन्धरे कृते बन्धे कण्ठसंकोचलक्षणे ।
न पीयूषं पतत्य् अग्नौ न च वायुः प्रकुप्यति ॥७२॥

कण्ठसंकोचनेनैव द्वे नाड्यौ स्तम्भयेद् दृढम् ।
मध्यचक्रम् इदं ज्ञेयं षोडशाधारबन्धनम् ॥७३॥

मूलस्थानं समाकुञ्च्य उड्डियानं तु कारयेत् ।
इडां च पिङ्गलां बद्ध्वा वाहयेत् पश्चिमे पथि ॥७४॥

अनेनैव विधानेन प्रयाति पवनो लयम् ।
ततो न जायते मृत्युर् जरारोगादिकं तथा ॥७५॥

बन्धत्रयम् इदं श्रेष्ठं महासिद्धैश् च सेवितम् ।
सर्वेषां हठतन्त्राणां साधनं योगिनो विदुः ॥७६॥

यत् किंचित् स्रवते चन्द्राद् अमृतं दिव्यरूपिणः ।
तत् सर्वं ग्रसते सूर्यस् तेन पिण्डो जरायुतः ॥७७॥

अथ विपरीतकरणी मुद्रा
तत्रास्ति करणं दिव्यं सूर्यस्य मुखवञ्चनम् ।
गुरूपदेशतो ज्ञेयं न तु शास्त्रार्थकोटिभिः ॥७८॥

ऊर्ध्वनाभेर् अधस् तालोर् ऊर्ध्वं भानुर् अधः शशी ।
करणी विपरीताखा गुरुवाक्येन लभ्यते ॥७९॥

नित्यम् अभ्यासयुक्तस्य जठराग्निविवर्धनी ।
आहारो बहुलस् तस्य सम्पाद्यः साधकस्य च ॥८०॥

अल्पाहारो यदि भवेद् अग्निर् दहति तत्क्षणात् ।
अधःशिराश् चोर्ध्वपादः क्षणं स्यात् प्रथमे दिने ॥८१॥

क्षणाच् च किंचिद् अधिकम् अभ्यसेच् च दिने दिने ।
वलितं पलितं चैव षण्मासोर्ध्वं न दृश्यते ।
याममात्रं तु यो नित्यम् अभ्यसेत् स तु कालजित् ॥८२॥

अथ वज्रोली
स्वेच्छया वर्तमानोऽपि योगोक्तैर् नियमैर् विना ।
वज्रोलीं यो विजानाति स योगी सिद्धिभाजनम् ॥८३॥

तत्र वस्तुद्वयं वक्ष्ये दुर्लभं यस्य कस्यचित् ।
क्षीरं चैकं द्वितीयं तु नारी च वशवर्तिनी ॥८४॥

मेहनेन शनैः सम्यग् ऊर्ध्वाकुञ्चनम् अभ्यसेत् ।
पुरुषोऽप्य् अथवा नारी वज्रोलीसिद्धिम् आप्नुयात् ॥८५॥

यत्नतः शस्तनालेन फूत्कारं वज्रकन्दरे ।
शनैः शनैः प्रकुर्वीत वायुसंचारकारणात् ॥८६॥

नारीभगे पदद्बिन्दुम् अभ्यासेनोर्ध्वम् आहरेत् ।
चलितं च निजं बिन्दुम् ऊर्ध्वम् आकृष्य रक्षयेत् ॥८७॥

एवं संरक्षयेद् बिन्दुं जयति योगवित् ।
मरणं बिन्दुपातेन जीवनं बिन्दुधारणात् ॥८८॥

सुगन्धो योगिनो देहे जायते बिन्दुधारणात् ।
यावद् बिन्दुः स्थिरो देहे तावत् कालभयं कुतः ॥८९॥

चित्तायत्तं नृणां शुक्रं शुक्रायत्तं च जीवितम् ।
तस्माच् छुक्रं मनश् चैव रक्षणीयं प्रयत्नतः ॥९०॥

ऋतुमत्या रजोऽप्य् एवं निजं बिन्दुं च रक्षयेत् ।
मेढ्रेणाकर्षयेद् ऊर्ध्वं सम्यग् अभ्यासयोगवित् ॥९१॥

अथ सहजोलिः
सहजोलिश् चामरोलिर् वज्रोल्या भेद एकतः ।
जले सुभस्म निक्षिप्य दग्धगोमयसम्भवम् ॥९२॥

वज्रोलीमैथुनाद् ऊर्ध्वं स्त्रीपुंसोः स्वाङ्गलेपनम् ।
आसीनयोः सुखेनैव मुक्तव्यापारयोः क्षणात् ॥९३॥

सहजोलिर् इयं प्रोक्ता श्रद्धेया योगिभिः सदा ।
अयं शुभकरो योगो भोगयुक्तोऽपि मुक्तिदः ॥९४॥

अयं योगः पुण्यवतां धीराणां तत्त्वदर्शिनाम् ।
निर्मत्सराणां वै सिध्येन् न तु मत्सरशालिनाम् ॥९५॥

अथ अमरोली
पित्तोल्बणत्वात् प्रथमाम्बुधारां
विहाय निःसारतयान्त्य् अधाराम् ।
निषेव्यते शीतलमध्यधारा
कापालिके खण्डमतेऽमरोली ॥९६॥

अमरीं यः पिबेन् नित्यं नस्यं कुर्वन् दिने दिने ।
वज्रोलीम् अभ्यसेत् सम्यक् सामरोलीति कथ्यते ॥९७॥

अभ्यासान् निःसृतां चान्द्रीं विभूत्या सह मिश्रयेत् ।
धारयेद् उत्तमाङ्गेषु दिव्यदृष्टिः प्रजायते ॥९८॥

पुंसो बिन्दुं समाकुञ्च्य सम्यग् अभ्यासपाटवात् ।
यदि नारी रजो रक्षेद् वज्रोल्या सापि योगिनी ॥९९॥

तस्याः किंचिद् रजो नाशं न गच्छति न संशयः ।
तस्याः शरीरे नादश् च बिन्दुताम् एव गच्छति ॥१००॥

स बिन्दुस् तद् रजश् चैव एकीभूय स्वदेहगौ ।
वज्रोल्यभ्यासयोगेन सर्वसिद्धिं प्रयच्छतः ॥१०१॥

रक्षेद् आकुञ्चनाद् ऊर्ध्वं या रजः सा हि योगिनी ।
अतीतानागतं वेत्ति खेचरी च भवेद् ध्रुवम् ॥१०२॥

देहसिद्धिं च लभते वज्रोल्यभ्यासयोगतः ।
अयं पुण्यकरो योगो भोगे भुक्तेऽपि मुक्तिदः ॥१०३॥

अथ शक्तिचालनम्
कुटिलाङ्गी कुण्डलिनी भुजङ्गी शक्तिर् ईश्वरी ।
कुण्डल्य् अरुन्धती चैते शब्दाः पर्यायवाचकाः ॥१०४॥

उद्घाटयेत् कपाटं तु यथा कुंचिकया हठात् ।
कुण्डलिन्या तथा योगी मोक्षद्वारं विभेदयेत् ॥१०५॥

येन मार्गेण गन्तव्यं ब्रह्मस्थानं निरामयम् ।
मुखेनाच्छाद्य तद् वारं प्रसुप्ता परमेश्वरी ॥१०६॥

कन्दोर्ध्वे कुण्डली शक्तिः सुप्ता मोक्षाय योगिनाम् ।
बन्धनाय च मूढानां यस् तां वेत्ति स योगवित् ॥१०७॥

कुण्डली कुटिलाकारा सर्पवत् परिकीर्तिता ।
सा शक्तिश् चालिता येन स मुक्तो नात्र संशयः ॥१०८॥

गङ्गायमुनयोर् मध्ये बालरण्डां तपस्विनीम् ।
बलात्कारेण गृह्णीयात् तद् विष्णोः परमं पदम् ॥१०९॥

इडा भगवती गङ्गा पिङ्गला यमुना नदी ।
इडापिङ्गलयोर् मध्ये बालरण्डा च कुण्डली ॥११०॥

पुच्छे प्रगृह्य भुजङ्गीं सुप्ताम् उद्बोधयेच् च ताम् ।
निद्रां विहाय सा शक्तिर् ऊर्ध्वम् उत्तिष्ठते हठात् ॥१११॥

अवस्थिता चैव फणावती सा
प्रातश् च सायं प्रहरार्धमात्रम् ।
प्रपूर्य सूर्यात् परिधानयुक्त्या
प्रगृह्य नित्यं परिचालनीया ॥११२॥

ऊर्ध्वं वितस्तिमात्रं तु विस्तारं चतुरङ्गुलम् ।
मृदुलं धवलं प्रोक्तं वेष्टिताम्बरलक्षणम् ॥११३॥

सति वज्रासने पादौ कराभ्यां धारयेद् दृढम् ।
गुल्फदेशसमीपे च कन्दं तत्र प्रपीडयेत् ॥११४॥

वज्रासने स्थितो योगी चालयित्वा च कुण्डलीम् ।
कुर्याद् अनन्तरं भस्त्रां कुण्डलीम् आशु बोधयेत् ॥११५॥

भानोर् आकुञ्चनं कुर्यात् कुण्डलीं चालयेत् ततः ।
मृत्युवक्त्रगतस्यापि तस्य मृत्युभयं कुतः ॥११६॥

मुहूर्तद्वयपर्यन्तं निर्भयं चालनाद् असौ ।
ऊर्ध्वम् आकृष्यते किंचित् सुषुम्णायां समुद्गता ॥११७॥

तेन कुण्डलिनी तस्याः सुषुम्णाया मुखं ध्रुवम् ।
जहाति तस्मात् प्राणोऽयं सुषुम्णां व्रजति स्वतः ॥११८॥

तस्मात् संचालयेन् नित्यं सुखसुप्ताम् अरुन्धतीम् ।
तस्याः संचालनेनैव योगी रोगैः प्रमुच्यते ॥११९॥

येन संचालिता शक्तिः स योगी सिद्धिभाजनम् ।
किम् अत्र बहुनोक्तेन कालं जयति लीलया ॥१२०॥

ब्रह्मचर्यरतस्यैव नित्यं हितमिताशिनः ।
मण्डलाद् दृश्यते सिद्धिः कुण्डल्यभ्यासयोगिनः ॥१२१॥

कुण्डलीं चालयित्वा तु भस्त्रां कुर्याद् विशेषतः ।
एवम् अभ्यस्यतो नित्यं यमिनो यमभीः कुतः ॥१२२॥

द्वासप्ततिसहस्राणां नाडीनां मलशोधने ।
कुतः प्रक्षालनोपायः कुण्डल्यभ्यसनाद् ऋते ॥१२३॥

इयं तु मध्यमा नाडी दृढाभ्यासेन योगिनाम् ।
आसनप्राणसंयाममुद्राभिः सरला भवेत् ॥१२४॥

अभ्यासे तु विनिद्राणां मनो धृत्वा समाधिना ।
रुद्राणी वा परा मुद्रा भद्रां सिद्धिं प्रयच्छति ॥१२५॥

राजयोगं विना पृथ्वी राजयोगं विना निशा ।
राजयोगं विना मुद्रा विचित्रापि न शोभते ॥१२६॥

मारुतस्य विधिं सर्वं मनोयुक्तं समभ्यसेत् ।
इतरत्र न कर्तव्या मनोवृत्तिर् मनीषिणा ॥१२७॥

इति मुद्रा दश प्रोक्ता आदिनाथेन शम्भुना ।
एकैका तासु यमिनां महासिद्धिप्रदायिनी ॥१२८॥

उपदेशं हि मुद्राणां यो दत्ते साम्प्रदायिकम् ।
स एव श्रीगुरुः स्वामी साक्षाद् ईश्वर एव सः ॥१२९॥

तस्य वाक्यपरो भूत्वा मुद्राभ्यासे समाहितः ।
अणिमादिगुणैः सार्धं लभते कालवञ्चनम् ॥१३०॥

Page keywords:

Hatha, Yoga, Pradipka, Svatmarama, Mudra, Bandha, Chapter 3

Quick Links

tritiyopadeshah

third chapter

Page keywords:

Yoga teacher and Yoga Classes

Join Ronald Steiner on an expedition to Mt. Kailash

Next Workshops

New video at YogaEasy.de - Ashtanga Yoga for beginners